{"id":3617,"date":"2022-08-02T19:51:53","date_gmt":"2022-08-02T17:51:53","guid":{"rendered":"https:\/\/partycypacjaobywatelska.pl\/przestrzen\/?p=3617"},"modified":"2022-08-03T08:39:05","modified_gmt":"2022-08-03T06:39:05","slug":"wyzwania-dla-gmin-w-planowaniu-przestrzennym-i-nie-tylko-podsumowanie-debaty-eksperckiej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/partycypacjaobywatelska.pl\/przestrzen\/2022\/08\/02\/wyzwania-dla-gmin-w-planowaniu-przestrzennym-i-nie-tylko-podsumowanie-debaty-eksperckiej\/","title":{"rendered":"Wyzwania dla gmin w planowaniu przestrzennym (i nie tylko) \u2013 podsumowanie debaty eksperckiej"},"content":{"rendered":"\n

Ostatnie spotkanie sieciuj\u0105ce dla gmin bior\u0105cych udzia\u0142 w projekcie \u201ePrzestrze\u0144 dla partycypacji 2\u201d, kt\u00f3re odby\u0142o si\u0119 9 czerwca, by\u0142o dobr\u0105 okazj\u0105 do rozmowy na temat wyzwa\u0144 dotycz\u0105cych planowania przestrzennego, z jakimi borykaj\u0105 si\u0119 lub b\u0119d\u0105 boryka\u0107 polskie gminy. Wydarzenie mia\u0142o miejsce w Marzycielach i Rzemie\u015blnikach. Domu Innowacji Spo\u0142ecznych w Warszawie i zgromadzi\u0142o przedstawicieli i przedstawicielki 10 gmin z ca\u0142ej Polski. Do dyskusji zaprosili\u015bmy troje ekspert\u00f3w, kt\u00f3rzy podzielili si\u0119 z uczestnikami spotkania swoimi analizami obecnej sytuacji i wizjami przysz\u0142o\u015bci.<\/strong><\/p>\n

\"Podsumowanie
Podsumowanie debaty eksperckiej<\/figcaption><\/figure>\n

W debacie wzi\u0119li udzia\u0142:\u00a0<\/span><\/p>\n

    \n
  • Maria Andrzejewska, <\/span>dyrektor generalna Centrum UNEP\/GRID-Warszawa, ekspertka <\/span>
    <\/span>w tematyce planowania przestrzennego, reprezentuj\u0105ca stron\u0119 polsk\u0105 w europejskich pracach nad specyfikacj\u0105 danych INSPIRE dla tematu zagospodarowania przestrzennego<\/span>,<\/span><\/li>\n
  • dr hab. Dominik Drzazga, przedstawiciel <\/span>Zak\u0142adu Zarz\u0105dzania Miastem w Katedrze Zarz\u0105dzania Miastem i Regionem na Wydziale Zarz\u0105dzania Uniwersytetu \u0141\u00f3dzkiego, autor publikacji pt. \u201eSystemowe uwarunkowania planowania przestrzennego jako instrumentu osi\u0105gania sustensywnego rozwoju\u201d,<\/span><\/li>\n
  • Daniel Putkiewicz, <\/span>burmistrz Miasta i Gminy Piaseczno,<\/span><\/li>\n<\/ul>\n

    a prowadzi\u0142a j\u0105 Sylwia Widzisz-Pronobis, <\/span>urbanistka w projekcie \u201ePrzestrze\u0144 dla partycypacji 2\u201d, cz\u0142onkini zespo\u0142\u00f3w doradczych ds. planowania przestrzennego w Ministerstwie Rozwoju, badaczka proces\u00f3w partycypacyjnych i doktorantka Szko\u0142y Doktorskiej Politechniki \u015al\u0105skiej<\/span>.\u00a0<\/span><\/p>\n

    Zaproszone do dyskusji osoby maj\u0105 r\u00f3\u017cne do\u015bwiadczenie praktyczne i naukowe, co pozwoli\u0142o rozwin\u0105\u0107 temat wyzwa\u0144 miejskich. Rozmowa mia\u0142a szczeg\u00f3lny wymiar r\u00f3wnie\u017c ze wzgl\u0119du na udzia\u0142 reprezentant\u00f3w gmin, kt\u00f3re uczestniczy\u0142y w projekcie, przygotowuj\u0105c dzia\u0142ania partycypacyjne, <\/span>i dzieli\u0142y si\u0119 swoimi do\u015bwiadczeniami w planowaniu przestrzennym.<\/span><\/p>\n

    \"Podsumowanie
    Podsumowanie debaty eksperckiej<\/figcaption><\/figure>\n

    ***<\/span><\/p>\n

    Rozmow\u0119 rozpocz\u0119\u0142o pytanie o wyzwania, z jakimi borykaj\u0105 si\u0119 obecnie gminy w Polsce w kontek\u015bcie planowania przestrzennego, a tak\u017ce w perspektywie najbli\u017cszych 50 lat.<\/span><\/p>\n

    Maria Andrzejewska otwar\u0142a rozmow\u0119 o wyzwaniach, m\u00f3wi\u0105c, \u017ce obecnie wa\u017cne jest zarz\u0105dzanie r\u00f3\u017cnymi kryzysami, kt\u00f3re po\u015brednio dotycz\u0105 planowania przestrzennego \u2013 wymieni\u0142a kryzys klimatyczny, r\u00f3\u017cnorodno\u015bci biologicznej i dotycz\u0105cy gospodarki odpadami. Stwierdzi\u0142a te\u017c, \u017ce <\/span>z planowaniem przestrzennym jest jak z kryzysem klimatycznym \u2013 efekty obecnych dzia\u0142a\u0144 zauwa\u017cymy dopiero po pewnym czasie, a jednocze\u015bnie s\u0105 to procesy ci\u0105g\u0142e. Zmiany klimatu si\u0119 nie zatrzymaj\u0105 <\/span>i b\u0119d\u0105 si\u0119 pog\u0142\u0119bia\u0107, wi\u0119c nasze dzia\u0142ania planistyczne powinny pod\u0105\u017ca\u0107 za tymi zmianami, np. poprzez plany adaptacji, wprowadzanie r\u00f3\u017cnorodno\u015bci itp.<\/span><\/p>\n

    Daniel Putkiewicz zauwa\u017cy\u0142, \u017ce obecnie wszyscy jeste\u015bmy lekko sp\u0142oszeni rzeczywisto\u015bci\u0105. Nak\u0142adaj\u0105ce si\u0119 sytuacje og\u00f3lno\u015bwiatowe \u2013 kryzys klimatyczny, pandemia czy wojna w Ukrainie \u2013 radykalnie zmieni\u0142y spos\u00f3b, w jaki dzia\u0142aj\u0105 samorz\u0105dy. Trudno jest jednak okre\u015bli\u0107 wsp\u00f3lne wyzwania stoj\u0105ce przed samorz\u0105dami i por\u00f3wnywa\u0107 sytuacj\u0119 gmin r\u00f3\u017cnej wielko\u015bci i typu. Wyj\u0105tkiem s\u0105 mo\u017ce finanse (dochody gmin) i kadencyjno\u015b\u0107 w samorz\u0105dach, kt\u00f3ra w praktyce skraca perspektyw\u0119 planowania. Gminy musz\u0105 dzia\u0142a\u0107 elastycznie i powinny mie\u0107 jak najwi\u0119cej narz\u0119dzi do kreowania rzeczywisto\u015bci. Tutaj wa\u017cna jest wsp\u00f3lnota mieszka\u0144c\u00f3w, \u017ceby podo\u0142a\u0107 obecnym wyzwaniom, w tym kontroli wydatk\u00f3w publicznych. Dodatkowo konieczne s\u0105 wzajemna edukacja i wsparcie, \u017ceby gminy mog\u0142y dzia\u0142a\u0107 systematycznie i w d\u0142u\u017cszej perspektywie, niezale\u017cnie od zmieniaj\u0105cych si\u0119 w\u0142adz.\u00a0<\/span><\/p>\n

    Dla Damiana Drzazgi podstawowym wyzwaniem, zar\u00f3wno dla ca\u0142ej planety, jak i wsp\u00f3lnot lokalnych, s\u0105 skutki zmian klimatu. B\u0119d\u0105 one odczuwalne na terenach silnie zurbanizowanych, gdzie bardziej widoczne s\u0105 efekty ekstremalnych zjawisk klimatycznych. Kolejnym wyzwaniem, ju\u017c teraz istotnym, <\/span>a w przysz\u0142o\u015bci jeszcze bardziej zyskuj\u0105cym na znaczeniu, jest rozlewanie si\u0119 miast. Trudno\u015bci <\/span>w opanowaniu tego procesu s\u0105 widoczne w negatywnych zjawiskach spo\u0142ecznych i gospodarczych, takich jak np. wzrost koszt\u00f3w infrastruktury czy presja na \u015brodowisko przyrodnicze. Ponadto pandemia pokaza\u0142a nam, \u017ce przyspieszenie rozwoju technologii wp\u0142yn\u0119\u0142o na uelastycznienie zachowa\u0144 ludzi <\/span>w kontek\u015bcie rynk\u00f3w pracy i korzystania z us\u0142ug. Pojawia si\u0119 du\u017co us\u0142ug i rodzaj\u00f3w aktywno\u015bci spo\u0142eczno-gospodarczej, z kt\u00f3rych mo\u017cemy korzysta\u0107 zdalnie, a to mo\u017ce zach\u0119ca\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w do wybierania indywidualnych dom\u00f3w zamiast mieszka\u0144 blisko us\u0142ug i pracy. Uwidacznia to te\u017c np. sytuacja uczelni wy\u017cszych, gdzie pojawi\u0142a si\u0119 mo\u017cliwo\u015b\u0107 edukacji zdalnej. Studenci nie musz\u0105 by\u0107 <\/span>w budynku uczelni, \u017ceby wzi\u0105\u0107 udzia\u0142 w zaj\u0119ciach. Damian Drzazga zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119, \u017ce ten trend b\u0119dzie si\u0119 nasila\u0142 i mo\u017ce wspiera\u0107 rozpraszanie si\u0119 zabudowy. Kolejnym wymienionym przez niego wyzwaniem jest niska skuteczno\u015b\u0107 instrument\u00f3w planowania przestrzennego, w tym r\u00f3wnie\u017c w wymiarze ograniczania zjawiska suburbanizacji \u2013 planowanie regionalne obecnie jest iluzoryczne, a krajowe <\/span>w zasadzie nie istnieje. Wynika to m.in. z tego, \u017ce nasz system planowania jest w du\u017cej mierze wystandaryzowany, a taki uniwersalizm rozwi\u0105za\u0144 (bez uwzgl\u0119dnienia specyfiki gminy) w praktyce si\u0119 nie sprawdza.<\/span><\/p>\n

    \"Podsumowanie
    Podsumowanie debaty eksperckiej<\/figcaption><\/figure>\n

    Nowa jednorodzinna zabudowa mieszkaniowa to obecnie najbardziej po\u017c\u0105dana (bo najta\u0144sza) forma mieszkaniowa i gminy staraj\u0105 si\u0119 nad\u0105\u017ca\u0107 za tym zjawiskiem p\u00f3ki nie ma innych mo\u017cliwo\u015bci dla mieszka\u0144c\u00f3w. W tym kontek\u015bcie <\/span>Daniel Putkiewicz<\/span> zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 na dwa rodzaje koszt\u00f3w, jakie musz\u0105 ponosi\u0107 samorz\u0105dy w Polsce: koszty infrastruktury i us\u0142ug zwi\u0105zanych z rozlewaniem si\u0119 miast oraz koszty polityczne dla w\u0142odarzy, kt\u00f3rzy podejmuj\u0105 niepopularne decyzje. Piaseczno jest postrzegane jako dosy\u0107 zamo\u017cne miasto, ale oczekiwania i potrzeby rosn\u0105, a one generuj\u0105 kolejne koszty. Obowi\u0105zki zwi\u0105zane z dostarczeniem wody, odbierania \u015bciek\u00f3w, o\u015bwietlenia, od\u015bnie\u017cania s\u0105 wysokokosztowe <\/span>i wymagaj\u0105 wysokich standard\u00f3w wykonania, realizacja dzia\u0142a\u0144 proklimatycznych \u2013 podobnie.\u00a0<\/span><\/p>\n

    Maria Andrzejewska stwierdzi\u0142a, \u017ce potrzeba posiadania swojego domu \u2013 wobec ofert, jakie s\u0105 dost\u0119pne na wielu osiedlach mieszkaniowych \u2013 to co\u015b naturalnego, z czym nie zawsze powinno si\u0119 walczy\u0107. Ta sytuacja nie jest jednoznaczna. Nieatrakcyjne oferty osiedli mieszkaniowych powoduj\u0105 cz\u0119sto, \u017ce ludzie szukaj\u0105 lepszej opcji \u2013 w\u0142asnego domu na przedmie\u015bciach.<\/span><\/p>\n

    Na pytanie, czy gminy s\u0105 w stanie odej\u015b\u0107 od paradygmatu rozwoju rozumianego jako rozbudowa miast na rzecz poprawy komfortu \u017cycia mieszka\u0144c\u00f3w, Dominik Drzazga powiedzia\u0142, \u017ce ta zmiana ju\u017c nast\u0105pi\u0142a, jednak jedynie na poziomie naukowym, a nie rozwi\u0105za\u0144 praktycznych. Widoczna jest potrzeba optymalizacji osadniczej, ale rozwi\u0105zania zale\u017c\u0105 od perspektywy, jak\u0105 przyjmie si\u0119 w kontek\u015bcie rozlewania si\u0119 miast. Punkt widzenia jednostki jest inny ni\u017c wsp\u00f3lnoty lokalnej i ca\u0142ego kraju. Natomiast z naukowego punktu widzenia rozlewanie si\u0119 zabudowy jest niekorzystne, nawet je\u015bli jednostka ocenia j\u0105 pozytywnie.<\/span><\/p>\n

    Wed\u0142ug burmistrza Piaseczna gmina musi nad\u0105\u017ca\u0107 za potrzebami mieszka\u0144c\u00f3w, w tym za potrzeb\u0105 budowania si\u0119 i dost\u0119pu do us\u0142ug. Sytuacja Piaseczna jest w tym wzgl\u0119dzie dosy\u0107 wyj\u0105tkowa, bo to gmina, kt\u00f3ra wci\u0105\u017c mo\u017ce i chce zaoferowa\u0107 przestrze\u0144 do mieszkania. Jednocze\u015bnie trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce gmina pe\u0142ni\u0105ca funkcj\u0119 tzw. sypialni musi oferowa\u0107 tak\u017ce inne us\u0142ugi poza mieszkalnictwem, bo mieszka\u0144cy bardzo szybko odczuj\u0105 brak np. plac\u00f3wek opieku\u0144czo-szkolnych lub dost\u0119pu do kultury.<\/span><\/p>\n

    Dominik Drzazga zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119, \u017ce obecne regionalne planowanie przestrzenne ma wy\u0142\u0105cznie informacyjny i indykatywny charakter, tzn. w tre\u015bciach plan\u00f3w zagospodarowania przestrzennego wojew\u00f3dztwa nie znajduj\u0105 si\u0119 \u017cadne rozstrzygni\u0119cia regulacyjne co do kierunk\u00f3w urbanizacji w skali regionu, co najwy\u017cej identyfikowane s\u0105 problemy i zagro\u017cenia z tym zwi\u0105zane. W tym zakresie mo\u017cna wi\u0119c postulowa\u0107 zmian\u0119 plan\u00f3w regionalnych w taki spos\u00f3b, by wi\u0105\u017c\u0105co ustala\u0142y pewne ramy (limity) dla proces\u00f3w urbanizacji, w tym tak\u017ce ich nieprzekraczalne zasi\u0119gi przestrzenne, np. w obszarach szczeg\u00f3lnie cennych przyrodniczo lub krajobrazowo. Co wa\u017cne, wed\u0142ug przedstawiciela Uniwersytetu \u0141\u00f3dzkiego, funkcj\u0105 planowania regionalnego (a wcze\u015bniej \u2013 krajowego) powinno by\u0107 przydzielanie praw do ekspansji urbanizacyjnej dla poszczeg\u00f3lnych jednostek samorz\u0105d\u00f3w terytorialnych (JST), by\u0107 mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c z mo\u017cliwo\u015bci\u0105 prowadzenia (w pewnym, okre\u015blonym zakresie) handlu prawami do urbanizacji mi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi JST (na podobie\u0144stwo handlu pozwoleniami emisyjnymi w polityce energetyczno-klimatycznej). Reformy dotycz\u0105ce planowania przestrzennego musia\u0142yby by\u0107 r\u00f3wnie\u017c powi\u0105zane ze zmianami mechanizm\u00f3w finansowania rozwoju gmin, w szczeg\u00f3lno\u015bci dotycz\u0105cych polityki interwencyjnego oddzia\u0142ywania (wspierania rozwoju) przez pa\u0144stwo. Chodzi tu np. <\/span>o powi\u0105zanie finansowania proces\u00f3w rozwoju z warunkiem kszta\u0142towania zagospodarowania przestrzennego w spos\u00f3b respektuj\u0105cy okre\u015blone cele i kierunki polityki pa\u0144stwa zwi\u0105zane z ochron\u0105 przyrody, krajobrazu, teren\u00f3w cennych i wra\u017cliwych przyrodniczo (np. dolin rzecznych), ograniczaniem zjawisk suburbanizacji i chaosu przestrzennego (co wymaga\u0142oby prawdopodobnie opracowania og\u00f3lnokrajowych standard\u00f3w kszta\u0142towania \u0142adu przestrzennego).<\/span><\/p>\n

    Jednym z czynnik\u00f3w nap\u0119dzaj\u0105cych suburbanizacj\u0119 jest zjawisko konkurowania gmin mi\u0119dzy sob\u0105 <\/span>
    <\/span>(o mieszka\u0144c\u00f3w, inwestor\u00f3w, podatnik\u00f3w). Jak zauwa\u017cy\u0142 Dominik Drzazga, zjawisko to wynika z braku systemowych motywacji do wsp\u00f3\u0142pracy gmin w zakresie kszta\u0142towania zagospodarowania przestrzennego w obszarach funkcjonalnych. Instrumenty maj\u0105ce zach\u0119ca\u0107 gminy do wsp\u00f3\u0142pracy istniej\u0105 (s\u0105 to zintegrowane inwestycje terytorialne), ale ich wp\u0142yw na racjonalizacj\u0119 wykorzystania teren\u00f3w i optymalizowanie kszta\u0142towania zagospodarowania przestrzennego jest, jak pokazuje praktyka, znikomy. Wed\u0142ug niego, nie mo\u017cna udzieli\u0107 jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, czy potrzebujemy w og\u00f3le przyci\u0105ga\u0107 do gminy mieszka\u0144c\u00f3w. Mo\u017cna natomiast stwierdzi\u0107, \u017ce nie poddana \u017cadnej koordynacji czy regulacji rywalizacja gmin o mieszka\u0144c\u00f3w b\u0119dzie nadal prowadzi\u0142a do ujawniania si\u0119 w d\u0142u\u017cszej perspektywie czasowej r\u00f3\u017cnego rodzaju negatywnych efekt\u00f3w (a co za tym idzie i koszt\u00f3w spo\u0142ecznych) zwi\u0105zanych z nieoptymalnym, chaotycznym kszta\u0142towaniem zagospodarowania przestrzennego w skali gmin, obszar\u00f3w funkcjonalnych i region\u00f3w. Procesy te ju\u017c dzi\u015b prowadz\u0105 do post\u0119puj\u0105cej degradacji obszar\u00f3w otwartych na terenach podmiejskich, niejednokrotnie cennych przyrodniczo lub krajobrazowo. Innym skutkiem jest utrata grunt\u00f3w rolnych, kt\u00f3re w przysz\u0142o\u015bci, w efekcie nasilania si\u0119 negatywnych skutk\u00f3w zmian klimatycznych, b\u0119d\u0105 stawa\u0107 si\u0119 coraz bardziej warto\u015bciowym zasobem, bo mog\u0105 by\u0107 potrzebne jako tzw. strefy \u017cywicielskie wok\u00f3\u0142 miast. Innym skutkiem powstawania substandardowych osiedli mieszkalnych w strefach podmiejskich s\u0105 ju\u017c odczuwalne na tych terenach deficyty przestrzeni publicznych, ich wyposa\u017cenia architektonicznego, niedorozw\u00f3j publicznego transportu zbiorowego (co wobec wzrostu cen paliw zaczyna by\u0107 odczuwalnym problemem) czy braki w dost\u0119pno\u015bci do innych obiekt\u00f3w infrastruktury spo\u0142ecznej. Wszystkie te zjawiska przyczyniaj\u0105 si\u0119 do powstawania negatywnych efekt\u00f3w zewn\u0119trznych, kt\u00f3re ostatecznie b\u0119d\u0105 odczuwalne jako zwi\u0119kszone koszty \u2013 og\u00f3lnospo\u0142eczne lub odczuwalne przez pewne grupy mieszka\u0144c\u00f3w. Maj\u0105c to na uwadze, na obecnym poziomie rozwoju cywilizacyjnego, w dobie narastaj\u0105cych skutk\u00f3w zmian klimatycznych potrzebujemy prawdziwie inteligentnych sposob\u00f3w koordynowania i optymalizowania proces\u00f3w osadniczych\/urbanizacyjnych ukierunkowanych na racjonalne u\u017cytkowanie przestrzeni. Sposobem na to w opinii Dominika Drzazgi jest holistyczne i systemowe planowanie przestrzenne.<\/span><\/p>\n

    \"Podsumowanie
    Podsumowanie debaty eksperckiej<\/figcaption><\/figure>\n

    W kontek\u015bcie potrzeby przyci\u0105gania nowych mieszka\u0144c\u00f3w ciekawym przyk\u0142adem jest gmina Piaseczno, kt\u00f3ra nie odczuwa znacz\u0105cego odp\u0142ywu mieszka\u0144c\u00f3w ze wzgl\u0119du na dobr\u0105 komunikacj\u0119 z Warszaw\u0105. Jednak mimo to wci\u0105\u017c aktualizuje ofert\u0119 przyci\u0105gaj\u0105c\u0105 mieszka\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy b\u0119d\u0105 zasila\u0107 swoimi podatkami konto gminy. Jej cz\u0119\u015bci\u0105 s\u0105 zrealizowane i planowane inwestycje, kt\u00f3re maj\u0105 wspiera\u0107 dzia\u0142ania w\u0142\u0105czaj\u0105ce mieszka\u0144c\u00f3w w r\u00f3\u017cnym wieku, w tym r\u00f3wnie\u017c imigrant\u00f3w.<\/span><\/p>\n

    Poza powy\u017cszymi w\u0105tkami tematami interesuj\u0105cymi uczestnik\u00f3w spotkania by\u0142a tak\u017ce dyrektywa INSPIRE i digitalizacja planowania przestrzennego. Zbieranie zasob\u00f3w przestrzennych i budowanie bazy danych to aktualne wyzwanie dla urz\u0119dnik\u00f3w zajmuj\u0105cych si\u0119 planowaniem przestrzennym, st\u0105d wa\u017cne dla nich jest, aby czerpa\u0107 z dobrych do\u015bwiadcze\u0144. Technologia mo\u017ce wspiera\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w <\/span>i w\u0142odarzy gmin w zrozumieniu problem\u00f3w i znalezieniu najlepszych rozwi\u0105za\u0144. Maria Andrzejewska wspomnia\u0142a, \u017ce digitalizacja danych przestrzennych i zbieranie informacji dotycz\u0105cych zachowa\u0144 u\u017cytkownik\u00f3w przestrzeni publicznych jest wa\u017cna, \u017ceby m\u00f3c dostosowywa\u0107 je do ich potrzeb. Na koniec dyskusji zwr\u00f3ci\u0142a te\u017c uwag\u0119 na kwesti\u0119 wra\u017cliwo\u015bci na potrzeby r\u00f3\u017cnych grup mieszka\u0144c\u00f3w <\/span>i szukanie rozwi\u0105za\u0144 podnosz\u0105cych og\u00f3lnie rozumian\u0105 jako\u015b\u0107 przestrzeni \u2013 tak, \u017ceby ka\u017cdy m\u00f3g\u0142 si\u0119 <\/span>w niej odnale\u017a\u0107 i realizowa\u0107 swoje potrzeby.<\/span><\/p>\n

    Ca\u0142\u0105 debat\u0119 mo\u017cna podsumowa\u0107 potrzeb\u0105 troski o jako\u015b\u0107 \u017cycia mieszka\u0144c\u00f3w. Wszystkie wyzwania, kt\u00f3re zidentyfikowali uczestnicy dyskusji, wskazuj\u0105 na konieczno\u015b\u0107 kompleksowego podej\u015bcia do planowania przestrzennego i poszukiwania optymalnych rozwi\u0105za\u0144 adaptacji do zmian klimatu, ale te\u017c do innych zmian, kt\u00f3re nast\u0119puj\u0105 zaskakuj\u0105co szybko. Jedyna pewna rzecz to potrzeba bycia elastycznym i budowania wsp\u00f3\u0142pracy mi\u0119dzy mieszka\u0144cami i w\u0142odarzami gmin, ale te\u017c mi\u0119dzy samorz\u0105dami. Wymiana do\u015bwiadcze\u0144 i wiedzy poparta analizami naukowymi mo\u017ce da\u0107 najlepsze efekty w planowaniu przestrzennym.<\/span><\/p>\n